+ 34 981 508 142

ARTIGOS SOBRE APITERAPIA, POR JOSÉ CASTRO

29 de setembro de 2017

Comezamos a publicación dunha serie de artigos sobre apiterapia que nos ofrece o apiterapeuta José Castro, co cal AGA ten un acordo e os socios e socias teñen un desconto no prezo das sesións. Máis información

SÍNDROME DO APICULTOR

A mediados do século pasado describíronse os primeiros casos dunha rara patoloxía entre os apicultores. O estudo clínico de devanditos episodios puxo de manifesto que sempre aparecían na maior época de traballo nas colmeas, primavera e verán, e que consistían nunha artropatía inflamatoria (artrite), aguda ou subaguda, asimétrica e co compromiso dunha ou varias articulacións das mans. Os síntomas sempre indicaban dor localizada intensa, hinchazón, calor e enroxecmento locais, así como un deterioro severo da función articular con incapacidade para realizar o traballo.

Estes síntomas persistían habitualmente entre unha e seis semanas, remitindo espontáneamente e sen secuelas na maioría dos casos, aínda que nalgunha ocasión evolucionaban como unha artropatía crónica localizada, podendo provocar anquilose e invalidez articular permanente. Chamóuselle SÍNDROME DO APICULTOR.

 

Nun principio estes episodios parecen contradicir toda lóxica, tendo en conta de que a aplicación subcutánea do veneno de abella posúe efectos moi beneficiosos fronte á artrite reumatoide, logrando desinflamar e acougar a zona afectada de forma notoria. É máis, o desenvolvemento da resistencia ao veneno nos apicultores é un feito universalmente admitido. Estes, tras centenares de picaduras, non sofren apenas máis que unha leve reacción local e eventualmente unha laxitude análoga á da gripe. A que se deben, entón, estes episodios de artrite en mans e pulsos?

Aínda non existe unha teoría definitiva, pero as investigacións apuntan en cinco direccións:


1) A tarefa principal do apicultor é a extracción do mel das colmeas, coñecida técnicamente como castra, operación que se leva a cabo desde a primavera (primeiros meles monoflorais) ata inicios do outono. Durante unha xornada de traballo é normal sufrir varias picaduras, especialmente nas mans e bonecas, pese a levar luvas protectoras.

E é aquí, precisamente, onde os investigadores poñen o foco de atención en primeiro lugar. Relacionan a aparición da artrite coa presenza de certas bacterias, concretamente as Pseudomonas aeruginosa, no interior das luvas, favorecida pola suor e a falta de higiene da peza. Para combatela recomendan lavalos regularmente con auga e vinagre e desinfectar tamén as mans cunha mestura similar antes de poñerllos.

Nun principio, como tratamento farmacolóxico indícase en moitos casos Omeoprazol e un combinado de Diclofenaco con Ciprofloxacina. Debemos advertir que este tratamento é totalmente contraproducente, xa que apicultores e usuarios de apiterapia deben evitar o uso do Diclofenaco e da Ciprofloxacina xa que ocasionan reaccións alérxicas ao veneno de abella. O recomendable sería mel e propóleo en uso externo e interno.


2) Outra explicación, apoiada no aumento da incidencia nos últimos anos da patoloxía, sostén que podería ser debido á transhumancia e o cambio nas floracións. Estaría relacionado coa acción dos insecticidas e pesticidas utilizados no tratamento dos cultivos, con floracións que son utilizadas polas abellas, as cales poderían vehiculizar tales tóxicos desde o seu veneno ata as articulacións dos apicultores mediante as picaduras.


3) A terceira vía postula un dobre efecto no veneno de abella: este é nociceptivo e antiinflamatorio en condicións normais, pero tería un efecto contrario como antiinflamatorio e antinociceptivo en condicións de inflamación. A apitoxina é unha mestura de proteínas, enzimas, péptidos e aminoácidos que posúen á vez propiedades inflamatorias (debido á melitina e a fosfolipasa A-2) e antiinflamatorias, debido á inhibición da ciclooxigenasa-2, ao bloqueo das citoquininas proinflamatorias e á liberación de catecolaminas. Con todo a praxe invita a desbotar esta teoría xa que pacientes de apiterapia, con ausencia inicial de síntomas inflamatorios e/ou dolorosos, non desenvolven nunca cadros de artrite en articulacións, segundo constata a literatura científica e a práctica terapéutica.


4) Outra posibilidade é que se produza unha sinovite a corpo estraño. Describíronse diversas sustancias que, ao penetrar na articulación, poden causar unha artrite. Nos casos de artrite do apicultor nos cales realizouse biopsia non se atopou reacción a corpo estraño, soamente cambios inflamatorios inespecíficos.


5) Para rematar, sospéitase que poida deberse a microtraumatismos de repetición. Describíronse artropatías debidas a microtraumatismos repetitivos relacionados con actividades laborais ou deportivas (por exemplo a denominada síndrome de Missouri, que afecta a traballadores manuais de áreas rurais). Con todo, non hai nin un só estudo que chegue a esta conclusión, sendo de momento unha mera hipótese que haberá que investigar.


CONCLUSIÓNS

De momento a única certeza que existe é que a Síndrome do Apicultor aparece en época de castra, caracterízase por episodios consistentes en oligoartrite inflamatoria inespecífica e que afecta ás articulacións das mans.

Tamén se demostrou que o risco de aparición é acumulativo no tempo, é dicir, a posibilidade de sufrir un episodio de artrite en relación co traballo apícola aumenta a medida que vai aumentando o tempo de exercicio na profesión (estabilizándose aos 18 anos de profesión). Os estudos de risco de recidiva, con todo, amosan como a probabilidade de sufrir un segundo episodio de artrite tras un episodio previo aumenta moi rápidamente e logo se estabiliza (25% a só dous anos de padecer a primeira afectación).

Polo tanto, sufrir un primeiro episodio de artrite predispón, dalgún xeito, a sufrir outros sucesivos nun curto período de tempo. Isto suxire un mecanismo de sensibilización.

Para terminar, podemos dicir que non hai un tratamento específico, habéndose empregado antiinflamatorios non esteroideos tópicos e sistémicos, antihistamínicos, antibióticos e corticoides, pero con resultado incerto.

BIBLIOGRAFÍA CONSULTADA
1. Pena J. Avances no estudo da síndrome artrítico dos apicultores. Vida Apícola. 1989; 37: 27-9.
2. Carro A, Esteve J. Artritis tras picadura de abeja. Rev. Esp. Rheumatol. 1991; 18:38-9.
3. Giannandrea F., Brandi ., Bemardini P, Hymenoptera sting arthropathy as an occupational injury: a case report (Online, 2005) Giornale Italiano dei Medicina do Lavoro ed Ergonomía http://europepmc.org/abstract/med/16124540
4. Nobuhiko Faga, Kazuhiro Masuda, and Kazuharu Takikawa osteochondral destruction in the hand following bee stings: a case report of an infant (Online, 2006) World Scientific http://www.worldscientific.com/doi/pdf/10.1142/S0218810406003267
5. Pena J., Salazar JM., Ortega R., Álvarez JL., Campillo JE, Torres MD,. Estudo clínico descriptivo dun tipo de artritis en apicultores da comarca pacense da Siberia Extremeña. Med Clin. (Barc.) 1995 (Online, 2008) http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0482598505744436

6. Yunginger J.W., Jones R.T., Leiferman K.M., Paull B.R, P.W.Welsh P.W., Gleich G.J., Immunological and biochemical studies in beekeepers and their family members (Online, 2004)) Journal of Allergy and Clinical Immunology http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0091674978902312

7. Torres MD., Pena J., Bureo P., Mahedero G., Campillo JE., A síndrome artrítico do apicultor. Consideracións epidemiológicas. (Online, 2004) Departamento Fisiología, Fac. Medicina, Universidade de Estremadura. http://www.elsevier.é/é-revista-revista-espanola-cirugia-ortopedica-traumatologia-129-articulo-artropatia-de o-apicultor-S1888441505763335

Artigo escrito por Jose Castro.
www.apiterapia.center


Voltar